Luận văn Một số tính chất của hàm tựa lồi

pdf 53 trang Người đăng phongnguyet00 Ngày đăng 15/08/2017 Lượt xem 15Lượt tải 0 Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Một số tính chất của hàm tựa lồi", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Luận văn Một số tính chất của hàm tựa lồi
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM 
---------*****-------- 
TÔ CÔNG DOANH 
MỘT SỐ TÍNH CHẤT 
CỦA HÀM TỰA LỒI 
LUẬN VĂN THẠC SĨ TOÁN HỌC 
THÁI NGUYÊN – 2008 
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM 
---------*****-------- 
TÔ CÔNG DOANH 
MỘT SỐ TÍNH CHẤT 
CỦA HÀM TỰA LỒI 
LUẬN VĂN THẠC SĨ TOÁN HỌC 
THÁI NGUYÊN – 2008 
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN 
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM 
---------*****-------- 
TÔ CÔNG DOANH 
MỘT SỐ TÍNH CHẤT CỦA HÀM TỰA LỒI 
Chuyên ngành: Toán giải tích 
 Mã số : 60.46.01 
LUẬN VĂN THẠC SĨ TOÁN HỌC 
Người hướng dẫn khoa học 
PGS.TS ĐỖ VĂN LƯU 
THÁI NGUYÊN – 2008 
 MỤC LỤC 
 Trang 
Mở đầu .......................................................................................... 1 
Chương I 
HÀM TỰA LỒI KHÔNG TRƠN 
1.1. Các khái niệm và định nghĩa ............................................................ 3 
1.2. Hai tính chất đặc trưng của hàm tựa lồi, nửa liên tục dưới .............. 7 
1.3. Các hàm tựa lõm và tựa affine ......................................................... 15 
1.4. Hàm giả lồi  19 
1.5. Hàm không hằng số radian . . 25 
Chương II 
CÁC HÀM TỰA LỒI CHẶT VÀ BÁN CHẶT KHÔNG TRƠN 
2.1. Dưới vi phân Clarke – Rockafellar ...................................................... 30 
2.2. Tính chất đặc trưng cho hàm tựa lồi bán chặt ..................................... 36 
2.3. Tính chất đặc trưng cho hàm tựa lồi chặt ........ 43 
2.4. Áp dụng vào bài toán bất đẳng thức biến phân ....... 46 
KẾT LUẬN . 50 
TÀI LIỆU THAM KHẢO  .... .. 51 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
MỞ ĐẦU 
 Lớp các hàm lồi và hàm lồi suy rộng đóng một vai trò quan trọng trong lý 
thuyết tối ưu hoá. Hàm tựa lồi được nhiều nhà toán học quan tâm nghiên cứu 
và thu được nhiều kết quả sâu sắc. 
 Trong [10] O.L. Mangasarian đã trình bày lí thuyết các hàm tựa lồi, hàm 
giả lồi khả vi và mối quan hệ giữa hàm tựa lồi và các hàm lồi suy rộng liên 
quan. D. Aussel [1] đã nghiên cứu các tính chất đặc trưng của các hàm tựa lồi 
và giả lồi không trơn qua tính tựa đơn điệu và giả đơn điệu của dưới vi phân 
của hàm đó và mối quan hệ giữa các khái niệm này. A. Daniilidis và N. 
Hadjisavvas [3] nghiên cứu các hàm tựa lồi chặt và tựa lồi bán chặt không 
trơn. Kết quả chỉ ra rằng một ánh xạ Lipschitz địa phương là tựa lồi bán chặt 
hoặc tựa lồi chặt nếu và chỉ nếu dưới vi phân Clarke của nó tương ứng là tựa 
đơn điệu bán chặt hoặc tựa đơn điệu chặt. 
 Luận văn tập trung trình bày các tính chất đặc trưng của các hàm tựa lồi, 
giả lồi, tựa lồi chặt và tựa lồi bán chặt không trơn tương ứng qua tính tựa đơn 
điệu, giả đơn điệu, tựa đơn điệu chặt và tựa đơn điệu bán chặt của dưới vi 
phân của hàm đó. 
 Luận văn bao gồm phần mở đầu, hai chương, kết luận và danh mục các tài 
liệu tham khảo. 
 Chương I . Hàm tựa lồi không trơn. 
 Trình bày các tính chất đặc trưng của các hàm tựa lồi và giả lồi không trơn 
tương ứng qua tính tựa đơn điệu và giả đơn điệu của dưới vi phân của hàm 
 2 
đó. Kết quả chỉ ra rằng hàm liên tục radian, nửa liên tục dưới f là giả lồi khi 
và chỉ khi f là tựa lồi và thoả mãn điều kiện : 
 0 f x f  có cực tiểu toàn cục tại x. 
 Chương II. Các hàm tựa lồi chặt và bán chặt không trơn. 
 Trình bày các tính chất đặc trưng của các hàm tựa lồi chặt và tựa lồi bán 
chặt không trơn tương ứng qua tính tựa đơn điệu chặt và tựa đơn điệu bán 
chặt của dưới vi phân của nó. Phần cuối chương trình bày một áp dụng chứng 
minh sự tồn tại nghiệm của bài toán bất đẳng thức biến phân. 
 Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS – TS Đỗ Văn Lưu – 
Viện toán học Việt Nam, người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và 
nghiêm khắc trong khoa học để tác giả hoàn thành bản luận văn. Tác giả cũng 
xin trân trọng cảm ơn tập thể giảng viên Khoa Toán đã giảng dạy và tạo điều 
kiện thuận lợi trong suốt quá trình tác giả học tập, nghiên cứu. Tác giả xin 
chân thành cảm ơn các phòng ban chức năng và khoa toán trường Đại Học Sư 
Phạm Thái Nguyên, các thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ rất 
nhiều để tác giả hoàn thành bản luận văn này. 
 Tác giả 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
3 
Chương I 
HÀM TỰA LỒI KHÔNG TRƠN 
 Chương I trình bày các tính chất đặc trưng của hàm tựa lồi và giả lồi không 
trơn qua tính tựa đơn điệu và giả đơn điệu của dưới vi phân của hàm đó, và 
mối quan hệ giữa hai khái niệm này. Kết quả cũng chỉ ra rằng hàm liên tục 
radian, nửa liên tục dưới f là giả lồi khi và chỉ khi f là tựa lồi và thoả mãn 
điều kiện : 
 0 f x f  có cực tiểu toàn cục tại x. 
Kết quả trong chương này là của D. Aussel [1]. 
1.1 Các khái niệm và định nghĩa 
 Giả sử X là không gian Banach, *X là không gian đối ngẫu tôpô của X 
và là cặp đối ngẫu. Giá trị của hàm 
* *u X tại u X là *,u u . 
Với , 0x X   , ta ký hiệu  B x là hình cầu tâm x bán kính  : 
   ' : 'B x x X x x     . 
Với ,x y X , ta ký hiệu đoạn thẳng đóng  ,x y là : 
    , 1 : 0 1x y tx t y t     , 
Khoảng mở  ,x y là : 
    , 1 : 0 1x y tx t y t     . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
4 
Tương tự ta có các khoảng  ,x y ,  ,x y . 
 Hầu hết các hàm  :f X    được xét trong chương này là hàm 
nửa liên tục dưới và domf là miền hữu hiệu của f 
  : :domf x X f x    
Xét ánh xạ đa trị : *A X X . Ký hiệu   : :domA x X A x   . 
Định nghĩa 1.1 ([2]) 
 Dưới vi phân của hàm nửa liên tục dưới  :f X    tại x X 
mà ta ký hiệu  f x , là tập con của tập *X thoả mãn 3 điều kiện sau : 
(P1):       * **: , , f x x X x y x f x f y y X          khi f 
là hàm lồi ; 
(P2):  0 f x nếu x domf là cực tiểu địa phương của f; 
(P3):       f g x f x g x      khi g là hàm giá trị thực lồi liên tục, 
và g là  - khả vi tại x. 
 Ở đây g là  - khả vi tại x nghĩa là cả  g x và   g x  là khác rỗng. 
Ta nói rằng một hàm f là  - dưới khả vi tại x khi  f x  
 Khái niệm dưới vi phân trừu tượng trên bao hàm một lớp rộng các dưới vi 
phân chẳng hạn : dưới vi phân Clarke – Rockafeller 
CR f ; dưới vi phân dưới 
và dưới vi phân trên Dini 
D f và D f ; dưới vi phân Hadamard dưới 
H f ; dưới vi phân Fréchet F f ,  
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
5 
 Nhắc lại, một hàm là 
D  khả vi ( H  khả vi , F  khả vi) tại x nếu 
và chỉ nếu nó là khả vi Gâteaux tại x ( Hadamard, Fréchet). 
 Sau đây ta sẽ tập trung vào lớp các dưới vi phân  mà nó thoả mãn các tính 
chất (P1), (P2), (P3) và một trong các bao hàm thức sau : 
D   ; 
 hoặc 
CR   . 
Chú ý rằng, các dưới vi phân Clarke – Rockafeller, dưới vi phân Dini trên là 
lớn nhất trong số các dưới vi phân cổ điển. 
Nói riêng, ta có (xem [2]) 
F H CR     
H D D       . 
 Ta nhắc lại định nghĩa của dưới vi phân Clarke – Rockafeller và định nghĩa 
của dưới vi phân trên Dini : 
    * **: , , , CR f x x X x v f x v v X      , 
với  
 
  
 
 
 
 
0,
0
0
0
0
,
d B v
u B x
B f x
f u
t
f u td
f x v
t


  
  




 
 
 


    supinf sup inf . 
Có thể lấy  f u  khi f là hàm nửa liên tục dưới; 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
6 
    * **: , , , D Df x x X x v f x v v X       , 
với 
 
   
,D
f x tv f x
f x v
t
  
t 0
lim sup . 
Định nghĩa 1.2 
 Một chuẩn . trên X gọi là  trơn nếu các hàm giá trị thực, lồi, liên tục 
có dạng sau là  khả vi 
(i)  
22
,
,
:
a b
c a b
d x x c
 
 
 
 
  
 min , trong đó [a,b] là đoạn thẳng đóng trong X; 
(ii)  
2
2
: n n
n
x x v   , trong đó  1, 0; n n n
n
v   hội tụ 
trong X . 
 Ta nói rằng một không gian Banach nhận một chuẩn mới  trơn nếu nó 
nhận một chuẩn tương đương mà chuẩn đó là  trơn. 
Cho một vài ví dụ về chuẩn  trơn trong [2] : 
 (a) Một chuẩn là 
D  trơn nếu nó là D khả vi trên  \ 0X , nghĩa là 
nếu nó là khả vi Gâteaux trên  \ 0X . 
 (b) Một chuẩn bất kỳ là 
CR  trơn bởi vì các hàm 2
,a b
d
 
 
, 2 là hàm 
Lipchitz địa phương. 
Kết quả sau đây là trường hợp đặc biệt của bất đẳng thức giá trị trung bình 
trong [2]. 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
7 
Mệnh đề 1.1 
 Giả sử X là không gian Banach với một chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    nửa liên tục dưới. Với bất kỳ ; a domf b X  sao 
cho    f a f b ,  ,c a b  và dãy  nx hội tụ đến c và 
   * *; n n nx x f x sao cho 
* , 0, n nx d x n   , với mọi  , 0d c t b a t    . 
1.2 Hai tính chất đặc trưng của hàm tựa lồi, nửa liên tục dưới 
 Nhắc lại rằng f là hàm tựa lồi nếu  , , ,x y X z x y    thì 
      ,f z f x f ymax . 
Ta biết rằng, trong trường hợp khả vi, hàm tựa lồi thoả mãn : 
     , 0f x y x f x f y     . 
Trường hợp không khả vi, tính chất trên trở thành 
       * * : , 0Q x f x x y x f x f y      . 
Kết quả đầu tiên khẳng định rằng tính chất hỗn hợp mạnh hơn một chút sau 
đây đặc trưng cho tính tựa lồi của hàm nửa liên tục dưới. 
         * * : , 0 , ,sQ x f x x y x f z f y z x y        . 
Ví dụ 1.1. Xét hàm số f xác định trên  như sau : 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
8 
 
, 0,
0, 0< 1,
1, 1.
x khi x
f x khi x
x khi x


 
  
Khi đó f là hàm tựa lồi trên  , nhưng f không là hàm lồi trên  . 
Định lý 1.1 
Giả sử X là không gian Banach với một chuẩn mới  trơn và 
 :f X    là một hàm nửa liên tục dưới. Ta có các khẳng định 
sau là tương đương: 
(i) f là hàm lồi; 
(ii)        * *: , 0 , ,x f x x y x f z f y z x y        . 
 Chứng minh 
(i) (ii) Trong trường hợp CRf f   . 
Giả sử  *, , x y domf x f x  thoả mãn 
  *, , 0f x y x x y x     . 
Vì vậy, tồn tại 0  sao cho n  có thể tìm được  n
n
x B x 
Và khi đó,    , 0,1n ny x B y x t    thoả mãn 
    n n n nf x t y x f x   . 
Do f là hàm tựa lồi, theo bất đẳng thức trên kéo theo  0,1t  ta có 
    n nf x t y x f y   . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
9 
Và vì vậy, do tính chất nửa liên tục dưới của hàm f ta suy ra 
     , ,f z f y z x y   . 
Trường hợp 
Df f   . 
Thật vậy, nếu ,x y và  * Dx f x thoả mãn 
 , 0Df x y x   , 
thì 
  
_
f z f x
 
 
 
 với 
_
z nào đó  
_
z ,x y . 
Do tính chất tựa lồi của hàm f , 
     , ,f y f z z x y   . 
   ii i : 
Giả sử ,x y domf và    1 ,z x y x y     
 với 
   f z f x . 
Theo mệnh đề 1.1 tồn tại dãy    *, n nx x sao cho 
   
_
*, , n n nx x x z x f x   , 
và 
* , 0, n nx y x n    . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
10 
Giả thiết (ii) kéo theo n  , mọi điểm  ,nz x y xác định bởi 
 1nz x y    
 thoả mãn 
   f z f y . 
Do đó theo tính chất nửa liên tục dưới ta có    f z f y . 
 Kết quả sau đây chỉ ra rằng một hàm liên tục hoặc liên tục radian (có nghĩa 
là liên tục trên mỗi đoạn ) hai tính chất (Q) và (Qs ) là tương đương. 
Mệnh đề 1.2 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn. Mọi hàm liên tục 
radian, nửa liên tục dưới thoả mãn tính chất (Q) là hàm tựa lồi. 
 Chứng minh 
Giả sử  , , ,x y X z x y  thoả mãn 
     ,f z max f x f y    . 
Áp dụng mệnh đề 1.1 cho các điểm x, z ta nhận được hai dãy  na và  *na , 
với na hội tụ về  ,a x z ,  
*
n na f a và 
* , 0, n na c a n    và 
 ,c x z  . Khi đó, theo tính chất (Q) ta suy ra 
   nf a f c . 
Vì vậy, sử dụng tính chất nửa liên tục dưới của hàm f ta có 
    
,c z y
f a f c
  
 min . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
11 
Lý luận tương tự như trên thì do    f z f y ta suy ra  ,b z y  sao 
cho 
   
,c z y
f b f c
  
 min . 
Vì vậy, 
     
,c x y
f a f b f c
  
  min . 
Vì hàm f là hàm liên tục radian cho nên tồn tại 
    
   _
0,1 :
2
f a f z
t t f a t z a
 
     
 
max . 
Áp dụng mệnh đề 1.1 cho điểm    
_ _
,a a t z a a z    và y, sử dụng tính 
chất (Q) ta suy ra ' ,a a z
 
   
 sao cho 
   'f a f b . 
Điều mâu thuẫn nhận được do 
 
   
   '
2
f a f z
f a f b f a

   . 
 Nhắc lại, ánh xạ đa trị : *A X X là tựa đơn điệu nếu ,x y X  , 
   * * * *: , 0 : , 0x A x x y x y A y y y x        . 
Sự tương tự giữa tính chất tựa lồi của hàm và tựa đơn điệu của dưới vi phân 
của nó đã được nghiên cứu trong [2] cho trường hợp 
CR   . 
 Mục đích của hai kết quả tiếp theo chỉ ra rằng 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
12 
f là hàm tựa lồi  f là tựa đơn điệu. 
và suy luận ngược lại là hệ quả của định lý 1.1. 
Mệnh đề 1.3 
 Giả sử X là không gian Banach. Khi đó dưới vi phân Clarke – Rockafellar 
và dưới vi phân Dini trên của hàm tựa lồi  :f X    là tựa đơn 
điệu. 
 Chứng minh 
Giả sử rằng f là hàm tựa lồi và giả sử 
 *, , CR CRx y dom f x f x   
sao cho 
*, 0x y x  . 
Ta chỉ cần chứng minh rằng 
 , 0f y x y   . 
Ta có với  0, 0,      sao cho 
 *, 0, x v x v B y    . 
Cố định  
_
v B y . Bởi vì 
_
,f x v x
 
 
 
 là dương chặt cho nên 
     ' '_' 0, : , ( )
v
u B x B f x         và  0,1  
sao cho 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
13 
_ _
'_
v
v u B v x
 
   
 
, 
và 
_
_ _ _
v v v
f u v u f u 
           
   
. 
Từ các bất đẳng thức này theo giả thiết tựa lồi của hàm f ta suy ra 
 
_ _ _
_ , 0,1
v
f v t u v f v t
    
        
    
. 
Hơn nữa, từ việc chọn  và ' suy ra 
 
_
_
v
u v B x y   . 
Tổng hợp các bước trên ta có : 0; 0     sao cho 
 v B y  và   B f y  ;  f v  
và  0,1t  ta tìm được phương  vw u v B x y    sao cho 
  
0
vf v t u v
t
  
 . 
Điều này kéo theo 
 , 0f y x y   . 
 Trong trường hợp dưới vi phân Dini trên, từ tính tựa lồi của hàm f ta có 
     , 0Df x y x f x f y     , 
hoặc 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
14 
     , 0Df x f y f y x y    . 
Vì vậy nếu  * Dx f x thoả mãn 
*, 0x y x  , 
thì ta nhận được 
   f x f y . 
Vì vậy,  , 0Df y x y   . 
Như vậy ta đã chỉ ra rằng 
D f là ánh xạ đa trị tựa đơn điệu. 
Định lý 1.2 
 Giả sử X là không gian Banach, với chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    nửa liên tục dưới. Khi đó, f là hàm tựa lồi nếu và chỉ 
nếu f là tựa đơn điệu. 
 Chứng minh 
 Bởi vì dưới vi phân trừu tượng f được giả thiết nằm trong CR f hoặc 
D f , cho nên phần “chỉ nếu” được chứng minh từ mệnh đề 1.3. 
 Để chứng minh phần “nếu”, ta giả sử rằng f là tựa đơn điệu, ta phải 
chứng minh rằng hàm nửa liên tục dưới f thoả mãn tính chất (Qs ). 
 Giả sử , , x dom f y domf x y    và  ,z x y sao cho 
   f z f y . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
15 
Áp dụng mệnh đề 1.1 cho y, z ta có dãy    
_
,ny y x y  và dãy  *ny 
thoả mãn  *n ny f y và 
* , 0,n ny x y n    . 
Do tính tựa đơn điệu của f ta có 
*, 0, nx x y n   và  
*x f x  . 
Khi đó, 
_
* *
_
, , 0.
y x
x y x x y x
y x

   

Như vậy hàm f thoả mãn tính chất ( sQ ). 
1.3. Các hàm tựa lõm và hàm tựa affine 
 Hàm f được gọi là hàm tựa lõm nếu (- f) là hàm tựa lồi. Hàm f được gọi 
là tựa affine nếu f và (- f) là hàm tựa lồi. 
Ví dụ 1.2. Xét hàm số 
 
2 , 0,
1
0, 0 ,
2
1
2 1, .
2
x khi x
f x khi x
x khi x

 


  


 
Khi đó f là hàm tựa lồi và tựa lõm trên  . Do đó f là hàm tựa affine trên  . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
16 
 Xét tính chất hỗn hợp sau đây 
         * * : , 0 , ,sQ x f x x y x f z f y z x y         . 
Đặc trưng tính tựa lõm của hàm f bằng tính chất  sQ nói chung không thể 
suy ra được từ định lý 1.1. 
 Thật vậy, khi xét hàm (- f ) thay cho hàm f trong định lý 1.1 cho ta đặc 
trưng của tính tựa lõm của hàm f theo ngôn ngữ của  f  mà  f  
nói chung là khác f . 
Mệnh đề 1.4 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    là liên tục. Khi đó, f là hàm tựa lõm nếu và chỉ nếu 
,x y X  , hàm f thoả mãn tính chất  sQ 
         * * : , 0 , ,sQ x f x x y x f z f y z x y         . 
 Chứng minh 
Suy ra đúng như chứng minh của định lý 1.1. 
Giả sử f thoả mãn tính chất  sQ và  , , ,x y X z x y  
thoả mãn 
   f z f y . 
Từ mệnh đề 1.1 ta suy ra tồn tại hai dãy    ,na a z y  và dãy 
   * *, nn na a f a thoả mãn 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
17 
*
, 0,n na y a n    . 
Cho 1 2, t t là hai số dương thoả mãn 1 20 t t  , sao cho 
   1 2, z a t a y x a t a y      ; 
Và xác định hai dãy    , n nx z bởi 
   1 2; n n n n nz a t a y x a t a yn      . 
Với n đủ lớn ta có 
*
, 0n n na x a  . 
Vì vậy theo tính chất  sQ ta có 
   n nf z f x . 
Cuối cùng, do f là hàm liên tục ta có 
   f z f x . 
 Ngược lại, giả sử f là hàm tựa lõm, giả sử 
   *, , , , x dom f y X z x y x f x     
thoả mãn 
*, 0x y x  . 
 Nếu 
CRf f   thì các điểm x và y thoả mãn  , 0f x x y   , và vì 
vậy 0  sao cho n  có thể tìm được  
1
, 0,n n
n
x B x t
n

 
  
 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
18 
thoả mãn 
    n n n nf x t x y f x   . 
 Với n bất kỳ, hai điểm nx và  1nnz x t y   ( với  định nghĩa bởi 
 1z x t y   nằm trên đoạn thẳng   ,n n nx t x y y  ). 
Do f là hàm tựa lõm nên ta có 
    1nf x t y f y    . 
Do f là hàm nửa liên tục trên nên 
   f z f y . 
 Nếu 
Df f   , ta có 
 , 0Df x x y   . 
Vì vậy, với mọi n, tồn tại 
1
0,nt
n
 
 
 
 thoả mãn 
    nf x t x y f x   . 
Nhưng f là hàm tựa lõm và   , ,nx x t x y y n    . 
Vì vậy,    f z f y và f thoả mãn tính chất  sQ . 
Hệ quả 1.1 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    liên tục. Khi đó, các khẳng định sau là tương đương : 
(i) f là hàm tựa affine; 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
19 
(ii)  * *: , 0x f x x d   
    1 2 1 2,f x t d f x t d t t      . 
 Thật vậy, kết hợp các tính chất  sQ và  sQ tương đương với 
   * * ,: , 0 :x dx f x x d f t f x td     không tăng trên  . 
Đó chính là khẳng định (ii). Tương đương khác của (ii) là : 
       * *, , : , 0 .z x y z f z z y x f x f y        
1.4. Hàm giả lồi 
Hàm f được gọi là giả lồi nếu ,x y X  ta có : 
     * *: , 0x f x x y x f x f y      . 
Trong trường hợp f khả vi Fréchet, định nghĩa có dạng : 
     , 0 ,f x y x f y f x     
trong đó  f x là ký hiệu đạo hàm Fréchet của hàm f tại x. 
Trong trường hợp khả vi, mọi hàm giả lồi thoả mãn tính chất cơ bản sau : 
(a) Mọi cực tiểu địa phương của hàm f là cực tiểu toàn cục. 
(b)  0 f x f  có cực tiểu toàn cục tại x. 
Mối quan hệ giữa tính tựa lồi và giả lồi là không đơn giản. 
Ví dụ 1.3. 
(a) Hàm số   3f x x là tựa lồi và không là hàm giả lồi trên  . 
(b) Hàm f trong ví dụ 1.1 không là hàm giả lồi trên  . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
20 
(c) Xét hàm số 
 
, 0,
1
, 0.
2
x khi x
f x
x khi x


 

là hàm giả lồi trên  . 
 Định lý sau đây cho ta mối quan hệ giữa tính giả lồi và tính tựa lồi của hàm 
nửa liên tục dưới, liên tục radian. 
Định lý 1.3 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    nửa liên tục dưới và liên tục radian. Khi đó, các khẳng 
định sau đây là tương đương : 
(i) f là hàm giả lồi; 
(ii) f là hàm tựa lồi và (  0 f x f  có cực tiểu toàn cục tại x). 
 Chứng minh 
   i ii : Từ định nghĩa của hàm giả lồi ta có 
Nếu  0 f x thì    , f x f y y X   . 
Vậy x là cực tiểu toàn cục của hàm f . Mặt khác, f là hàm nửa liên tục dưới, 
liên tục radian và thoả mãn tính chất (Q) bởi vì mọi hàm giả lồi thoả mãn tính 
chất (Q) . Khi đó theo mệnh đề 1.2 hàm f là hàm tựa lồi. 
   ii i : Giả sử ,x dom f y X   và  *x f x sao cho 
*, 0x y x  . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
21 
Nếu  0 f x thì x là cực tiểu toàn cục của f, và ta có 
   f x f y . 
Trong trường hợp  0 f x thì tồn tại d X  sao cho 
*, 0x d  . 
Bây giờ ta định nghĩa dãy  ny bởi 
1
2
ny y d
n d
  . 
Với n  , điểm ny thoả mãn  1n
n
y B y , 
* * * *1, , , , 0
2
n nx y x x y y x y x x d
n d
       . 
Sử dụng định lý 1.1 ta nhận được ,n  
   nf y f x . 
Và do tính chất liên tục radian của f ta suy ra 
   f y f x . 
 Bây giờ sử dụng quan hệ giữa tính tựa lồi và tính giả lồi và đặc trưng của 
tính tựa lồi bởi tính tựa đơn điệu của dưới vi phân của nó thì có thể cho hai 
đặc trưng của hàm giả lồi, liên tục radian, nửa liên tục dưới. 
 Nhắc lại rằng, ánh xạ đa trị : *A X X gọi là giả đơn điệu nếu 
,x y X  ta có 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
22 
   * * * *, , 0 , , 0x A x x y x y A y y y x        . 
Định lý 1.4 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    nửa liên tục dưới, liên tục radian. Khi đó, các khẳng 
định sau đây là tương đương: 
(i) f là hàm giả lồi; 
(ii)  * *: , 0x f x x y x          , ,f z f y z x y    ; 
(iii) f là giả đơn điệu. 
 Chứng minh 
   i ii : Giả sử  *, x dom f x f x   sao cho *, 0x y x  . 
Theo định nghĩa của hàm giả lồi ta có    f x f y . 
Nhưng theo định lý 1.3 thì hàm f là hàm tựa lồi. Vì vậy,  ,z x y  
   f z f y . 
   ii i : Hiển nhiên . 
   i iii : Trường hợp CRf f   . 
Giả sử ngược lại rằng f là hàm giả lồi và f không giả đơn điệu. Điều này 
có nghĩa là  *, , x y dom f x f x    và  *y f y sao cho 
* *, 0, , 0x y x y y x    . 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
23 
Ta khẳng định được rằng : 
 0 f y . 
Thật vậy, bởi vì 
     , 0 0, ' , 0,1f x y x x B x 
       
sao cho 
    ' ' 'f x y x f x   . 
Từ định lý 1.3, hàm f là tựa lồi và ta có 
   'f x f y , 
Vì f là hàm giả lồi, nên bất đẳng thức này kéo theo  f y  , 
, ' 0y x   ; 
Từ đó, suy ra 
 0 f y . 
 Bây giờ, ta chú ý rằng 0  sao cho 
 *, 0, x u x u B y    . 
Khi đó, do tính giả lồi của hàm f ta suy ra  u B y  , 
   f u f x . 
Bởi vì 
*, 0y x y  
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
24 
nên ta nhận được 
   f x f y . 
Vì vậy y là cực tiểu địa phương của f và từ tính chất (P2) ta có 0 là phần tử 
của  f y . Điều này mâu thuẫn với khẳng định trên, nên ta có điều phải 
chứng minh. 
   i iii : Trường hợp Df f   . 
Giả sử  *, , x dom f y X x f x    sao cho thoả mãn 
*, 0x y x  . 
Khi đó tồn tại  0,1  sao cho 
    f x y x f x   . 
Bởi vì f là hàm tựa lồi, theo định lý 1.3 ta có 
   f y f x . 
Bây giờ, do tính giả lồi của hàm f cho nên  *y f y  ta có 
*, 0y x y  . 
Như vậy f là hàm giả đơn điệu. 
   iii i : Sử dụng định lý 1.3 ta sẽ chứng minh rằng f là hàm giả lồi 
Thật vậy, ánh xạ đa trị f là giả đơn điệu, và vì vậy f là tựa đơn điệu. Theo 
định lý 1.2 thì hàm f là hàm tựa lồi. 
 Mặt khác, nếu x không là cực tiểu của f thì tồn tại y X sao cho 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
25 
   f y f x . 
Theo mệnh đề 1.1 có thể tìm được  *, a dom f a f a   
sao cho 
*, 0a x a  ; 
và khi đó do tính giả đơn điệu của f thì 
 * *, 0, x x a x f x    . 
Vì vậy,  0 f x . 
Do đó, f thoả mãn 
 0 f x  x là cực tiểu địa phương của f. 
1.5. Hàm không hằng số radian 
 Ta nói rằng hàm f là không hằng số radian nếu không thể tìm được một 
đoạn thẳng nào mà trên đó f là hằng số, nghĩa là 
 , , ,x y X z x y    với    f x f z . 
 Mục đích của phần này là chứng minh các kết quả với giả thiết không hằng 
số radian thay cho giả thiết liên tục hoặc liên tục radian. 
Mệnh đề 1.5 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    nửa liên tục dưới và không hằng số radian. Nếu f là 
giả lồi thì f là giả đơn điệu. 
 Chứng minh 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
26 
Giả sử ngược lại f là hàm giả lồi nhưng f không là hàm giả đơn điệu. Vì 
vậy,    * *, , , x y dom f x f x y f y     sao cho 
*, 0x y x  và *, 0y y x  . 
Bởi vì f là hàm giả lồi cho nên các bất đẳng thức trên kéo theo 
       , f y f x f y f x  . 
Hơn nữa,  ,z x y  ta có 
* *, , 0
z x
x z x x y x
y x

   

. 
Vì vậy, do tính giả lồi của hàm f thì 
     f x f y f z  . 
Vì hàm f là không hằng số radian cho nên  
_
,z x y  sao cho 
   
_
f z f x f y
 
  
 
. 
Lấy  
_
,f x f z
  
   
  
. Do tính nửa liên tục của hàm f ta có 
  , f u u V   , 
trong đó V là một lân cận của 
_
z . 
Giả sử 
_ _
,x x z
 
 
 
 sao cho 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
27 
_ _ _
, ,x z V x z
   
    
   
. 
Bởi vì f là không hằng số radian nên 
_ _
,a x z
 
  
 
 thoả mãn 
 
_
f a f z
 
  
 
. 
Bây giờ giả sử rằng  
_
f a f z
 
  
 
. Theo mệnh đề 1.1 tồn tại hai dãy 
 
_
,nb b a z
 
   
 và  *nb ,  *n f bnb  sao cho 
*, 0, n nb y b n    . 
Bởi vì f là giả lồi và nửa liên tục dưới nên ta có 
   f y f b . 
Nhưng 
_ _
,b x z V
 
  
 
 cho nên 
   f b f y  . 
Vì vậy, 
 
_
f a f z
 
  
 
. 
Điều này dẫn đến mâu thuẫn với  f a f z
 
  
 
. 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
28 
 Sử dụng đúng lý luận như trên có thể chứng minh rằng trường hợp 
 f a f z
 
  
 
 cũng không xảy ra được. 
Như vậy ta nhận được mâu thuẫn. 
Hệ quả 1.2 
 Giả sử X là không gian Banach với chuẩn mới  trơn. Mọi hàm nửa liên 
tục dưới, không hằng số radian và giả lồi là hàm tựa lồi. 
 Chứng minh 
 Nếu f là hàm nửa liên tục dưới, không hằng số radian và giả lồi thì theo 
mệnh đề 1.5 dưới vi phân của f là hàm giả đơn điệu. Vì vậy f là tựa đơn 
điệu. Theo định lý 1.2 ta có f là hàm tựa lồi. 
 Ta nói rằng hàm  :f X    là 
(a) Tựa lồi chặt nếu  , , ,x y X z x y    , 
      max ,f z f x f y 
(b) Giả lồi chặt nếu  *, , x y X x f x    , 
   *, 0 x y x f x f y    . 
Hiển nhiên, mọi hàm tựa lồi chặt ( giả lồi chặt) là tựa lồi ( giả lồi). 
Mệnh đề 1.6 
 Giả sử X là không gian Banach chuẩn mới  trơn và hàm 
 :f X    nửa liên tục dưới. Khi đó, các khẳng định sau là tương 
đương : 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
29 
(i) f là hàm giả lồi và không hằng số radian; 
(ii) f là hàm tựa lồi chặt và giả lồi chặt. 
 Chứng minh 
   i ii : 
Theo hệ quả 1.2, hàm không hằng số radian f là tựa lồi và vì vậy f là tựa lồi 
chặt. 
 Để chứng minh f là giả lồi chặt, ta giả sử ngược lại là tồn tại 
 *, , x dom f y domf x f x    sao cho 
*, 0x y x  và    f x f y . 
Do đó,  ,z x y  ta có * , 0x z x  và vì vậy, 
     f z f x f y  . 
Nhưng điều này mâu thuẫn với f là hàm tựa lồi chặt. 
  ( )ii i : 
Hiển nhiên, bởi vì mọi hàm tựa lồi chặt là không hằng số radian. 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
30 
Chương II 
CÁC HÀM TỰA LỒI CHẶT VÀ 
BÁN CHẶT KHÔNG TRƠN 
 Chương II trình bày các nghiên cứu về hàm tựa lồi chặt và tựa lồi bán chặt 
không trơn của A. Daniilidis và N. Hadjisavvas [3]. Kết quả chỉ ra rằng một ánh 
xạ Lipschitz địa phương là tựa lồi bán chặt hoặc tựa lồi chặt nếu và chỉ nếu dưới 
vi phân Clarke của nó tương ứng là tựa đơn điệu bán chặt hoặc tựa đơn điệu 
chặt. Phần cuối của chương này trình bày một áp dụng cho bất đẳng thức biến 
phân. Kết quả cho thấy với một toán tử tựa đơn điệu bán chặt xác định trên một 
tập lồi compact yếu K thì bài toán bất đẳng thức biến phân đối ngẫu có nghiệm. 
2.1 Dưới vi phân Clarke – Rockafellar 
 Giả sử X là không gian Banach và *X là không gian đối ngẫu của X . 
Cho tập A X , ký hiệu co(A) là bao lồi của A. 
Ta sẽ luôn xét hàm  :f X    với miền hữu hiệu 
( )dom f   . 
Hàm xác định trên tập con của X sẽ được xét như là nhận giá trị  ở ngoài 
tập con đó. 
 Giả sử hàm f là hàm nửa liên tục dưới. Nhắc lại đạo hàm suy rộng Clarke - 
Rockafaller của f tại 0x domf theo phương d X được cho bởi 
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên  
31 
 
 
   
0
00 '
0
'
, sup
x x d B d
f
t
f x td f x
f x d lim
t


  
  
  
 

sup inf , 
Trong đó 0t  nghĩa là 0, 0t t  
 0f
x x nghĩa là    0 0, x x f x f x  . 
Nếu f liên tục tại 0x thì  0 ,f x v

 có dạng đơn giản hơn : 
 
 
   
0
0
0 '
0
'
, sup
x x d B d
t
f x td f x
f x v lim
t 

  
  
  
 

sup inf 
Nhắc lại nón tiếp tuyến Clarke của tập C X tại 0x C được định nghĩa như 
sau : 
 
 
 
0
0
: , , 0,
 sao cho 
n
C
n n
n n n n
v X x C x x
T x
v x C n
t
v t v
      
  
      

. 
Với hàm giá trị thực mở rộng f xác định trên X, trên đồ thị của f được định 
nghĩa như sau : 
    , :epif x r X f x r    . 
Nhắc lại [6] : 
 Nếu  0f x   thì 
    0 0 0, ,.epifT x f x epif x
 .

Tài liệu đính kèm:

  • pdfMot_so_TC_cua_ham_tua_loi.pdf